In oktober 1811 heeft Keizer Napoleon Bonaparte zelf een bezoek aan Den Helder en Texel gebracht.

In Den Helder bekeek hij de plannen, die voor de verdediging van Den Helder gemaakt waren en gaf zijn toestemming aan de uitvoering van een aantal van die plannen.

Onder andere werd de aanleg van het fort Lasalle (het latere fort Erfprins) goedgekeurd. Dit werd voort-varend aangepakt, zodat eind 1813 al het grondwerk van de wallen en het waterwerk aan de grachten voltooid was, hierdoor was het fort verdedigbaar geworden.

Dit jaar is het dus 200 jaar geleden dat deze Franse Keizer zich in Den Helder liet zien. Wij willen, als Werkgroep van fort Erprins, dit feit niet ongemerkt voorbij laten gaan en hier aandacht aan besteden. Dit doen we met een kleine expositie over de beginjaren van het fort te integreren in de normale expositie die we in xe9xe9n van de poortgebouwen tonen.

Deze expositie is te bezoeken op Open Monumenten-dag. Deze dag wordt gehouden op zaterdag 10 september 2011, bezoekers zijn welkom van 11.00 tot 15.00 uur.

Als eerste wil ik beginnen met een aantal overzichtsfoto’s die een groot gedeelte van het fortterrein laten zien.

 
De eerste foto is genomen vanaf het dak van gebouw Brinio (op de NW-hoek van het Zeefront) en toont ons de westelijke wallen van het fort. Verder zijn op de foto het gebouw Eendracht, het gebouw van de Technische Opleidingen en de twee Land Based Test Sites te zien.

 
De tweede foto (eveneens gemaakt vanaf het dak van de Brinio) toont ons een overzicht van het Zeefront. Tegenwoordig staan daar bijna geen wapens meer, een heel verschil met de tijd van de Kustbatterij met zijn 13 kanons van 24 cm, of met de vroegere Marinetijd toen het hele Zeefront vol stond met allerlei soorten geschut, van 2 tot 12 cm.

 
De derde foto laat ons het Zeefront vanaf de oostelijke zijde zien. Vooraan zien we links en rechts delen van de Duitse FLAK-batterie, die in de Tweede Wereldoorlog gebouwd is. Inmiddels zijn het brug-complex en de grote radarmast (die nog wel op de foto staan) ten prooi gevallen aan de slopershamer, en vervangen door een portacabin met een radaropstelling.

 
De vierde foto laat de oostelijke wallen en de Keelpoort met brug zien. Deze poort was vroeger de algemene ingang van het fort, totdat in 1995 de nieuwe ingang aan het Schapendijkje in gebruik genomen werd. Op de foto zien we verder het bedrijfsrestaurant Buffel, het gebouw van de Technische Opleidingen en de sportschool. Op de achtergrond zien we verder nog het Gemini-ziekenhuis.

 
De volgende foto toont ons het pronkstuk van de rondleidingen: de 283 meter lange kazerne van de Kustartillerie. Hierin valt zoveel te zien en er valt zoveel over te vertellen dat de rondgang door dit gebouw wel enige tijd in beslag neemt. De halfverlichte gangen en de lokalen met gewelfde plafonds geven een aparte sfeer. Voor de jeugd zijn de niet verlichte gangen altijd een uitdaging: wat zou daar achter nog te zien zijn? Gelukkig is aan het interieur nog het vroegere gebruik af te lezen, de keukens, de munitieberg-plaatsen, de waterkelders en de toiletten zijn nog herkenbaar.

 
Deze laatste foto laat ons gebouw Van Brakel zien, gebouwd als bomvrij hospitaal. Gelukkig heeft het pand nooit als zodanig dienst hoeven doen, er hebben zich niet veel oorlogshandelingen afgespeeld op het fort. Het gebouw heeft veelal dienst gedaan als bergplaats, als klaslokaal voor opleidingen, en ook het zenderpark van CZMNED heeft hier een tijd een plaats gevonden.

Natuur op Fort Erfprins.

In de strikte zin is Fort Erfprins geen natuurgebied, maar samen met het natuurgebiedje de Kleiopslag (Huisduinerpolder) maakt het wel een bijzonder plekje.

Met de oude fortgracht binnen het fortterrein en het ecologisch maaibeheer heeft de soortenrijkdom van de vegetatie binnen het fort sterk bevorderd, met als gevolg het optreden van een zeer groot aantal dag- en nachtvlinders. In 1981 werden er 190 soorten geteld.

Zeer belangwekkend is het voorkomen van het zeer zeldzame zwartsteelvarentje op de noordelijke muren. Ook is de muurvaren aanwezig. Op de fortwallen die hier en daar duinachtig aandoen groeien o.a. biestertarwegras, zandhaver, zandzegge, geel walstro en slangelook. In de rietkragen op het fortterrein groeien nog de planten harig wilgenroosje en gewone engelwortel. Rond de brandvijvers (overblijfselen van de oude fortgracht) is een mooi natuurgebiedje ontstaan.

In 1994 is aan de oostzijde van fort Erfprins een oeverzwaluwwand geplaatst van 16 meter lang en 3 meter hoog. Van achteren is de wand opgevuld met zand en klei. De wand is te zien vanaf het Schapendijkje. Het is wel een feit dat de oeverzwaluw nu vaker op het fort komt, al hebben ze deels de zwaluwwand verruild voor een alternatieve nestelplek. Boven gebouw Gelderland werden in 2008 zox92n 30 paartjes geteld. Waarschijnlijk halen de zwaluwen hun klei uit de Huisduinerpolder.

Huiszwaluwen zijn op en in verlaten gebouwen vertegenwoordigd.

Daarmee is fort Erfprins en de Huisduinerpolder een zeer interessant flora- en faunagebied.

Om te beginnen wil ik een oproep richten aan onze bezoekers. Als jullie in het bezit zijn van foto’s van Erfprins, met name foto’s van voor de Tweede Wereldoorlog of uit de tijd dat de Marine het fort pas in gebruik had, zijn bij ons erg welkom. Een afdruk van een foto, of dat jullie ons de foto willen uitlenen zodat we er een kopie of een scan van kunnen laten maken.

Waar we heel specifiek foto’s van zouden willen hebben zijn de gebouwen die in de loop der tijd gesloopt zijn, zoals het Franse kruithuis (misschien beter bekend als de kerkbunker), de gevangenis, de NBCD-school, het badhuis, het MP-gebouw (in de vroege Marinetijd gebruikt als ziekenboeg). Het blok voor gehuwden (in de Marinetijd eerst officiers- , later onderofficiersgebouw), en natuurlijk ook foto’s van het Zeefront, eerst als kustbatterij, later als schietemplacement van de Artillerieschool.

Wat verder natuurlijk ook fantastisch zou zijn, zijn foto’s met de mensen die gewoond en gewerkt hebben op het fort, zeker als er ook nog bekend is wat deze personen in die tijd meegemaakt hebben, wat hun functie was en waarom die foto op die dag gemaakt is.

Laat het ons maar weten als jullie iets voor ons kunnen betekenen.

De eerste foto die ik wil laten zien is een foto van de Keelpoort. Deze poort is in 1835 gebouwd als de Helderse poort. Op de foto zien we de poort zoals hij eruit zag in de jaren ’50 of ’60 van de twintigste eeuw, gelet op de mooie DAF bus op het parkeerterrein voor de poort. Hoeveel mensen zullen door deze poort het fort binnengekomen zijn door de jaren heen. Voor mij was deze poort het allereerste wat ik van het fort te zien kreeg als jong marine-matroosje, en reken maar dat het indruk op me maakte.

De tweede foto is van het Franse buskruitmagazijn, het oorspronkelijke buskruitmagazijn werd gebouwd in 1812. Het had een capaciteit van 130.000 kg buskruit. In 1834 werd een ringmuur om het magzijn gebouwd en de gronddekking werd in 1876 aangepast om het gebouw veiliger te maken. De binnenmuren hadden een dikte van 2,5 meter; de ringmuur slechts 1 meter. Het gebouw moest in 1977 plaatsmaken voor de uitbreiding van de Wapentechnische School.

Dan als derde, een foto van de gevangenis, oftewel het provoosthuis. Dit is gebouwd in 1914 en gesloopt in 1979, ook weer om ruimte te maken voor de aanbouw van de Wapentechnische School. In dit gebouw hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog een aantal verzetsmensen gevangen gezeten en met name in 1945 een aantal Texelaars die na de opstand van de Georgixebrs opgepakt zijn wegens hulp aan deze opstand.

Op de vierde foto zien we xe9xe9n van de "scherfvrije onderkomens voor infanteristen". Ten onrechte worden deze gebouwen in Den Helder "paardenstallen" genoemd. In deze gebouwen moesten per kamer 8 infanteristen hun plekje vinden, als er "verscherpte maatregelen" afgekondigd waren en de infanteristen dicht bij hun gevechtsplek dienden te blijven. Op Erfprins vinden we twee stuks van deze gebouwen, gebouwd in 1905 en 1907, maar helaas zijn ze beiden dichtgemetseld. Op de "Helderse Linie" staan er nog een aantal, waarvan sommige in een betere staat.

De vijfde foto laat de sportschool zien. Hierover valt erg weinig te vertellen, het gebouw is neergezet in 1914, heeft altijd alleen maar dienst gedaan als sportschool en is tenslotte eind 1984 afgebroken.

De zesde foto toont de infanteriekazerne, gebouwd in 1857. Een imposant gebouw met dikke muren, zeker op de benedenverdieping. Aan xe9xe9n van de zijvleugels werd in 1965 de "nieuwe kazerne" vastgebouwd. Aan de achterzijde van de "oude kazerne" werd in september 1966 het aangebouwde bad- en toiletgedeelte in gebruik genomen.

De zevende foto, gemaakt rond 1930, laat ons het badhuis en het Marechausseegebouw zien. Van het badhuis is ons niet bekend in welk jaar het gebouwd is. In dit gebouw kon de bemanning van Erfprins douchen, in grote ruimtes. Het badhuis is gesloopt in 1967, nadat aan de achterzijde van de infanteriekazerne in 1966 een nieuw aangebouwd bad- en toiletgedeelte gereed kwam.

Het Marechausseegebouw is gebouwd in 1856, als woning voor de opzichter van de Genie. Later is dit gebouw in gebruik genomen als accomodatie voor de Marechaussee. Rond 1950 is de bovenverdieping doorgetrokken tot over de volle lengte van het gebouw en kreeg het een plat dak. Na 1950 werd het de ziekenboeg, met de naam "De Witte Olifant". Het werd gesloopt in 1968, nadat de nieuwe ziekenboeg in gebruik was genomen.

De volgende foto laat de woning van de genie-opzichter zien, gebouwd in 1859. Vanaf 1950 werd het door de Marine achtereenvolgens gebruikt als kajuit van de Commandant, daarna als kantoorgebouw, later als onderkomen van de kleermaker en schoenmaker en tenslotte ook nog als studiegebouw en gespreksruimte voor de Geestelijke Verzorging. Het werd gesloopt in maart 1987 om ruimte te maken voor het nieuw te bouwen bedrijfsrestaurant.

De geschiedenis van fort Erfprins begint al in de Franse tijd, om precies te zijn in 1811. In dat jaar bezocht Keizer Napoleon Bonaparte Den Helder en hij wilde het uitbouwen tot het x93Gibraltar van het Noordenx94, dat wil zeggen een moderne, goed geoutilleerde vlootbasis met reparatiefaciliteiten in een sterke, goed verdedigbare vesting.

Hiertoe werd Den Helder aan de landzijde voorzien van een aantal forten, die verbonden werden door een wal met grachten aan beide zijden, de zogenaamde Linie. Ook aan de zeezijde werd Den Helder goed verdedigd door een aantal kustbatterijen. Exe9n van deze batterijen, bij Kaap Hoofd, werd verdedigd door het fort Lasalle, zoals Erfprins in die dagen genoemd werd.

Het fort zoals het toen werd gebouwd, ziet er tegenwoordig niet heel veel anders uit dan toen. Veel van de wallen, grachten, enveloppe en ravelijnen zijn op de plattegrond nog steeds terug te vinden. Ook de in 1835 gebouwde poorten bestaan nog steeds, zij het in een iets aangepaste vorm of ander gebruik. Alleen aan de zeezijde is het fort in de jaren 1875-1885 sterk veranderd: het fort werd in de richting van de zeedijk sterk uitgebreid en er werd een kustbatterij met daaronder een bomvrije artilleriekazerne gebouwd. Op de kustbatterij kwam een serie Krupp-kanonnen met een kaliber van 24 cm te staan. De kustbatterij is in de jaren 1880 tot 1900 diverse malen verbeterd, onder andere door verouderde kanonnen te vervangen door nieuwere en door vuurleidingsmeetposten aan te leggen zodat een nauwkeuriger manier van beschieting van vijandelijke schepen mogelijk werd.

Niet alleen aan de buitenzijde van het fort, maar ook in het fort waren al de nodige verbeteringen doorgevoerd, zoals een gemetselde infanteriekazerne (bouwjaar 1856) ter vervanging van de houten barakken uit de Franse tijd, een huizenblok voor gehuwde militairen en hun gezinnen (bouwjaar 1857), en een bomvrij hospitaal (bouwjaar 1861).

Na 1900 werd er eigenlijk alleen nog op kleine schaal veranderd en verbeterd, grote bouwprojecten bleven uit, mogelijk als gevolg van de Eerste Wereldoorlog en de crisisjaren, waardoor er gewoon erg weinig geld beschikbaar was voor Defensie. Pas in de mobilisatiexadtijd van 1939-1940 werd er een verbetering aan de oostelijke zijde van de kustbatterij gemaakt. Een aantal van de verouderde 24 cm kanonnen werden vervangen door nieuwere 15 cm kanonnen afkomstig van de secundaire batterij van de pantserschepen x93Hertog Hendrikx94 en x93Jacob van Heemskerckx94.

In de Tweede Wereldoorlog werd ook Erfprins bezet door het Duitse Leger en Marine. Zij verbouwden de pas verbeterde kustbatterij om naar een FLAK-batterij (luchtafweer), waar eerst 4 stuks 88 mm kanonnen werden opgesteld, later vervangen door 4 stuks 10,5 cm luchtdoelkanonnen met een koepel er overheen.

Deze FLAK-batterij gaf de Engelse Luchtmacht dusdanig veel hinder bij hun pogingen om de Rijkswerf te bombarderen, dat men besloot om deze batterij eens van een gericht bombardement te voorzien. Helaas miste men de FLAK-batterij, maar er was wel schade aan het Zeefront (op de plaats waar na de oorlog het brugcomplex en de radarmast kwam te staan), de meetpost boven nis 5 verdween geheel en ook de ondergelegen artilleriekazerne kreeg schade aan de gewelven in gangen en lokalen.

Na de Tweede Wereldoorlog is fort Erfprins enige jaren in gebruik geweest als interneringsxadkamp voor Nederlanders, die gedurende de oorlog de zijde van de Duitse bezetters hadden gekozen. Het fort werd hiervoor rondom afgezet met prikkeldraad, er kwamen schijnwerpers en mitrailleurposten, er werd alles aan gedaan om ontsnappingen te voorkomen. Deze episode duurde tot 1947, toen werd het fort door de Landmacht en de Nationale Reserve in gebruik genomen. Op 8 februari 1950 besloot de Minister van Marine de artillerie-opleidingen in fort Erfprins onder te brengen.

Een groot deel van de aanpassingen aan het fort en het Zeefront werd door aannemers gedaan, zoals het ombouwen van bestaande gebouwen tot school- en legeringsgebouw, en het aanpassen van het Zeefront zodat hier het marinegeschut geplaatst kon worden. Er bleef echter een heleboel werk liggen en dit werd door de marinebemanning zelf gedaan, zoals bijvoorbeeld het inrichten van gebouwen en het aankleden van het fort. Er kwamen tegel- en grindpaden, trapopgangen op het Zeefront, er werden scheidingsmuurtjes en plantsoentjes gemaakt.

Na anderhalf jaar noeste arbeid was de klus dan toch geklaard en was de verplaatsing van de Artillerieschool van het fort Oostbatterij naar Erfprins voltooid. De lessen konden hier nu beginnen en ook dit werd voortvarend aangepakt. Het fort Erfprins werd bij het personeel het synoniem voor een soort strafkamp. De discipline was er streng, alle verplaatsingen van kazerne naar school en kantine werd in de looppas uitgevoerd en dit zou zo blijven tot in de jaren 70!

In 1960 werd Erfprins omgedoopt tot Marinekazerne Erfprins en werden er ook andere scholen op het terrein ondergebracht. Dit begon met de NBCD-school, gevolgd door de Electronische school en de Torpedoschool. Deze laatste twee werden eind 1976 samengevoegd met de Artillerieschool en werd zo de Wapentechnische school. In 1978 kwam als laatste de School Voor Bedrijfsvoering en Onderwijskunde (SVBO) naar Erfprins.

In de marinetijd is er op Erfprins enorm veel verbouwd en ook nieuw gebouwd. Vrijwel alle gebouwen die nu in gebruik zijn, zijn in de marinetijd nieuw neergezet. Helaas moesten hiervoor een aantal markante gebouwen het veld ruimen. Voor de vergroting van de Wapentechnische school verdwenen eind jaren 70 het provoosthuis "Piet Heinx94 en de bunker x93Van Nesx94. De laatste was van oorsprong de kruitopslagplaats die nog dateerde uit de Franse tijd. Het blok voor gehuwden, in de marinetijd beter bekend als het onderofficierenxadverblijf maakte plaats voor de nieuwbouw van de SVBO. De infanteriekazerne x93Johan Maurits van Nassaux94 maakte plaats voor het nieuwe kazernexadgebouw onder dezelfde naam, hiervoor moest ook het Moriaanshoofd wijken. Tot slot maakten de twee quonsetloodsen plaats voor de nieuwe sportschool x93Floresx94.

Bij ons kunt u zich aanmelden voor rondleidingen. In principe kunnen we op elke eerste zaterdag van de maand een rondleiding voor u verzorgen. Wij kunnen maximaal 15 man per rondleider meenemen, maar we kunnen indien nodig wel met meerdere rondleiders werken en/of meerdere keren per dag een rondleiding verzorgen, eenmaal ‘s morgens en eenmaal ‘s middags. Uiteindelijk komen we dan op een absoluut maximum van 100 bezoekers per dag uit.

Voor groepen vanaf 10 personen kunnen in overleg andere data besproken worden, de rondleidingen mogen gelukkig ook op werkdagen uitgevoerd worden. Een rondleiding is erg leuk voor familie- en/of bedrijfs-uitstapjes. De donkere gangetjes en kamertjes vormen voor kinderen een spannende uitdaging. Zij krijgen hierdoor een idee hoe primitief de soldaten in vroeger tijden moesten wonen en werken.

Voor een rondleiding dient u zich bij ons aan te melden. Aanmelden kan op

06-18422876 op werkdagen,

spreek als u geen gehoor krijgt de voicemail maar in met uw naam en telefoonnummer, wij bellen u zo spoedig mogelijk terug.

Wat wij van u willen weten (enige tijd voor aanvang van de rondleiding) is: de namen van de bezoekers + adres (dit eist Defensie van ons).

Vooraf dienen we wel een paar opmerkingen te maken. Toen het fort gebouwd is werd het gemaakt voor fysiek fitte soldaten voor de kustartillerie, helaas is ons fort daardoor niet of nauwelijks geschikt voor minder valide personen. Doe een paar makkelijk lopende maar wel stevige schoenen aan, dit in verband met ongelijke vloeren en rare drempels. In de ondergrondse ruimten hebben we een constante temperatuur van ongeveer 10 graden, dus zorg voor warme kleding, jas of vest. Bij voorkeur niet al te nette kleding. Regenkleding of paraplue wordt aanbevolen, omdat we ook een eind buiten lopen.

Neem een geldig legitimatiebewijs mee, Erfprins is een door Defensie nog steeds gebruikte locatie, dus de bewaking wil weten wie er rondloopt op het fort.

Wat doet deze werkgroep?
? Het organiseren van rondleidingen.
? Het x96zo nodig- in stand houden en het uitdragen van de historie van het fort.
? Onderhouden van de historische panden en verdedigingswallen.
? Het inrichten en aankleden van deze gebouwen in zijn historische context.
? Het archief documenteren en toegankelijk maken aan derden.

Heeft u zin om deze werkgroep te versterken of te steunen, bel dan:
06-18422876 (werkdagen 18 – 20 uur)

Ook kunnen wij nog spullen gebruiken, bijvoorbeeld:
fotox92s, gebruiksvoorwerpen, uniformen, uitrustingsstukken, emblemen en alles wat met de kustartillerie, vestingartillerie en de marine te maken heeft.
U kunt dit schenken, in bruikleen geven, of een kopie ter beschikking stellen.

Bij voorbaat heel hartelijk dank.

Nadat de laatste Franse troepen op 4 mei 1814 uit Den Helder vertrokken waren, stelde men alles in het werk om de herinneringen aan de bezetters kwijt te raken. Ook stoorde het de Souvereine Vorst, de latere Koning Willem I, dat tal van forten namen droegen die bleven herinneren aan Napoleonx92s roemrijke verleden. Hij gaf de Commissaris Generaal van het departement van Oorlog opdracht alle daarvoor in aanmerking komende forten voor naamswijziging voor te dragen. Op 28 juli 1814 autoriseerde de vorst de naamswijziging van het fort "La Salle" in fort "Erfprins". Tevens bekrachtigde hij het voorstel om de bastions van het fort, die ook naar bekende Fransen genoemd waren, van naam te doen verwisselen. Zo werden deze namen: Prins Maurits, Coehoorn, Egmond, Du Moulin en Wassenaer.

Het fort is niet de eerste drager van de naam Erfprins. Reeds in 1770 werd door de Amsterdamse Admiraliteit een oorlogsschip der 2e klasse (54 kanons en 230 tot 500 koppen) "Erfprins" genoemd. Op 15 aug. 1781 maakte het de slag bij de Doggersbank mee en is op 25 nov.1783 in de Atlantische Oceaan gezonken. In 1793 werd de naam Erfprins gedragen door de kustbatterij waarvan de restanten nu nog aanwezig zijn, links naast het fort, tussen het Zeefront en de vuurtoren. In 1795 werd deze batterij omgedoopt in "Revolutie" en in 1810 werd de naam "Keizerlijke Batterij". Bij hetzelfde besluit van de Souvereine Vorst waarin La Salle tot Erfprins wordt omgedoopt, laat hij de "Keizerlijke Batterij" veranderen in "Batterij aan het Kaaphoofd".

In 1964 liet de toenmalige commandant van de Marinekazerne Erfprins, Kapitein ter Zee Elbers, vaststellen naar welke prins uit het Huis van Oranje het fort werd genoemd. De Hoge Raad van Adel kon zich toen verenigen met het voorstel van CZM-Nederland om prins Willem Frederik George Lodewijk, de oudste zoon van Koning Willem I, als naamgever van Erfprins te beschouwen. Het wapenembleem van de Marinekazerne Erfprins is dan ook afgeleid van dat van Koning Willem II.

Welkom op de weblog van Fort Erprins te Den Helder.

Deze weblog is nog in aanleg. Regelmatig zullen we deze site uitbreiden.